ابوالقاسم حسن بن اسحاق طوسی، مشهور به فردوسی، یکی از بزرگ‌ترین شاعران حماسه‌سرای جهان و چهره‌ای ماندگار در فرهنگ و هویت ایرانی و زبان فارسی دری است. او در سال ۳۲۹ هجری قمری / ۹۴۰ میلادی در توس، از نواحی خراسان بزرگ، چشم به جهان گشود و در سال ۴۱۶ هجری قمری / ۱۰۲۵ میلادی در همان‌جا بدرود حیات گفت. فردوسی را می‌توان از بنیان‌گذاران زبان فارسی دری و هویت ملی ایرانی پس از اسلام دانست، زیرا او با سرودن شاه‌نامه، روحی تازه در کالبد زبان فارسی دمید و اسطوره‌ها، تاریخ و فرهنگ کهن ایران را زنده کرد.
اما آن‌چه در باره‌ی فردوسی، چشم‌پوشی شده، مذهب فردوسی است. حمید رضا اردستانی رستمی، پژوهش‌گر ایرانی، سال 1399 کتابی به‌نام «جستاری در مذهب اسماعیلی فردوسی» نشر کرده است و در آن کتاب این نظر را مطرح می‌کند که بنابر خردگرایی فردوسی در شاه‌نامه، حقیقت در باره‌ی مذهب فردوسی این است‌که او اسماعیلی است و شاه‌نامه‌ی فردوسی تلفیقی از خردگرایی اسماعیلی و فرهنگ ایرانی است.
پدر فردوسی، دهقانی صاحب زمین و کشاورز بود، از طبقه‌ی دهقانان که حافظان فرهنگ و تاریخ ایران‌زمین در دوران پس از اسلام بودند. فردوسی در چنین خانواده‌ای رشد کرد و از همان کودکی با داستان‌های شاه‌نامه‌ی منثور ابوالمؤید بلخی و دیگر منابع کهن آشنا شد. گرایش فردوسی به زبان فارسی و فرهنگ ایران پیش از اسلام، از باور عمیق او به ریشه‌های تمدنی و استقلال فرهنگی ایرانیان سرچشمه می‌گرفت.
شاه‌نامه، شاه‌کار بزرگ فردوسی، بیش از پنجاه هزار بیت دارد و در آن تاریخ اسطوره‌ای، پهلوانی و تاریخی ایران از آغاز تا سقوط ساسانیان روایت شده است. فردوسی نزدیک به سی سال از عمر خود را صرف سرایش این اثر سترگ کرد؛ اثری که تنها یک متن ادبی نیست، بلکه سند هویت فرهنگی، زبانی و تاریخی مردمان ایرانی و فارسی زبان است. او با زبانی پاک و آراسته به واژگان فارسی دری، توانست زبان فارسی دری را تثبیت کند و از آسیب نفوذ واژگان بیگانه نگاه دارد.
در شاه‌نامه، فردوسی نه‌تنها پهلوانان و پادشاهان ایران را می‌ستاید، بلکه مفاهیمی چون عدالت، خرد، شجاعت، وفاداری و مبارزه با ستم و دروغ را به عنوان ارزش‌های انسانی برجسته می‌سازد. فردوسی را می‌توان انسانی عدالت‌طلب، هویت‌خواه و اخلاق‌گرا دانست‌که با شعر خود، پیام آزادگی و عزت‌نفس را به جهانیان رساند.
روز ۲۵ اردی‌بهشت/ ثور در تقویم خورشیدی به‌عنوان روز بزرگ‌داشت فردوسی نام‌گذاری شده است. انجمن فرهنگی و اجتماعی سید نادرشاه الحسینی کیانی نیز این روز را در تقویم فرهنگی خود گرامی می‌دارد و آن را فرصتی برای یادآوری جایگاه والای فردوسی در پاس‌داری از زبان فارسی دری، هویت و فرهنگ ایرانی و خرد اسماعیلی می‌داند. فردوسی تنها شاعر یک زبان و یک ملت نیست، بلکه میراث‌دار خرد و انسان‌دوستی جهانی است. شاه‌نامه‌ی او، اثری ادبی استوار و ماندگار است و تا امروز الهام‌بخش اندیش‌مندان، شاعران، نویسندگان، هنرمندان، سینماگران و آزادی‌خواهان در سراسر جهان بوده است. فردوسی با زبان شعر و خرد اسماعیلی، پیوندی میان گذشته و آینده‌ی فرهنگ زبان فارسی دری و فرهنگ ایرانی آفرید و زبان فارسی دری و فرهنگ ایرانی را در حافظه‌ی تاریخی جهان جاودانه ساخت.
