نویسنده: شیون شرق
یادداشت
سید نادرشاه الحسینی کیانی از شخصیت‌های فرهیخته و نیک‌اندیش افغانستان بود. اگرچه او فعلا در قید حیات نیست، اما فرهیختگی‌اش در لابه‌لای کتاب‌ها و نوشته‌هایش نفس می‌کشد و ره‌نمایی است برای دیگران. این بهترین فرهیختگی و نیکویی یک شخص یا یک انسان در زندگی بشری است؛ این‌که آرای او پس از مرگ در کتاب‌ها نفس بکشد و دیگران با نوشته‌هایش گرم بگیرند یا آگاه شوند. سید نادرشاه الحسینی کیانی را رهبر دوراندیش، انسان نیکوکار و فهمیده دانسته‌اند. بعد از درگذشت او، در موردش بسیار نوشته شد و از نیکوکاری و فقاهت او سخن گفتند و نوشتند. پس نیاز است چنین اشخاص را بیشتر بشناسیم و بیشتر معرفی شود.
لازم می‌بینم، باتکیه بر روایات کتاب «بحرالمعانی» یا مقدمه‌ی این کتاب، نگاهی به زندگی این ارج‌مند داشته باشیم. زیرا کتاب‌ها مهم‌ترین اسناد برای ما و خوب‌ترین حافظه برای روایت‌های فرهنگی و تاریخی اند. البته ما قصد داریم اکثر آثار این نویسنده و فرهیخته را معرفی و بررسی نماییم. این یادداشت مقدمه‌ای بر سید نادرشاه‌شناسی و آغاز معرفی و بررسی آثار او است.
از آغاز زندگی کیانی تا رهبری
در کتاب «بحرالمعانی» که مجموعه‌ای از شعرهای سید نادرشاه کیانی در آن منتشر شده، مقدمه‌ای در باره‌ی این شخصیت فرهیخته درج یا نوشته شده است. این مقدمه نگاهی است درباره‌ی زندگی و فراز و نشیب زندگی این رهبر انسان‌دوست. بحرالمعانی در ۱۳۹۴ توسط کانون حکیم ناصر خسرو بلخی با ویرایش کمیته‌ی فرهنگی این کانون چاپ شده است.
بر اساس روایت بحرالمعانی، سید نادرشاه کیانی زندگی پر چالشی داشته و با تبعید، دشواری و سختی روزگار قدکشیده و به رهبر مذهبی و مردمی تبدیل شده است. بدین لحاظ، هر مرحله‌ای از زندگی کیانی، درسی است برای دیگران و برای مقاومت در برابر دشواری و انگیزه‌ی است برای رشد و شکوفایی از میان دشواری یا در میان بن‌بست‌ها.
سید نادرشاه کیانی فرزند سید گوهر خان در ۱۲۷۶ در ناحیه‌ی کولاب تولد شد. بعد از درگذشت پدر، تحت سرپرستی برادرش که عالم فقید و وارسته بود، تربیت شد. این شخصیت، سال‌های زیادی را در غربت سپری کرد، اما همیشه در پی حکمت و معرفت مذهبی بود و حتا در کودکی بنابر استعدادی که داشت، در جست‌وجوی حکمت و فضیلت بود. برای همین، در یازده سالگی به سرودن دوبیتی و شعر روی آورد. او آهسته‌آهسته با تحولات فکری، به غزل‌سرایی پرداخت؛ آن‌هم در غربت و تبعید. در سختی روزگار و در هر شرایطی، هیچ‌گاهی دست از مطالعه و اندیشه نکشید. کیانی در 1305 از سوی امام و پیشوای اسماعیلیان جهان، حضرت سلطان محمد شاه آقا خان سوم، به مقام داعی اسماعیلیان حوزه‌ی خراسان (افغانستان) انتصاب شد(۱).
سید نادرشاه کیانی پس از این‌که به مقام مذهبی در حوزه‌ی خراسان رسید، سبب ایجاد اتحاد بیشتر میان اسماعیلیان افغانستان شد. برای ترویج معرفت مذهبی در بین مردم تلاش کرد و همواره در خدمت همگان به‌ویژه اسماعیلیان افغانستان بود. او در سراسر زندگی‌اش در کنار فعالیت مذهبی، توجهی خاص به ادبیات و فرهنگ داشت و با سرایش شعر و نوشتن کتاب از گسترش فرهنگ و ادبیات در کشور حمایت می‌کرد.
جایگاه عرفانی و ادبی
سید نادرشاه الحسینی کیانی عارف بود، با شعر الفت داشت و با هنر و فرهنگ علاقه‌ای ویژه. از او اشعار زیاد عرفانی و ادبی باقی مانده و در دست‌رس است. در ضمنِ مطرح بودن نگرش عرفانی و مذهبی در اشعارش؛ اوضاع و شرایط اجتماعی کشور نیز بازتاب دارد و بخش بزرگ اشعارش پند، نصیحت، اندرز و کلام مذهبی با بینش اجتماعی است(۲).
کتاب‌های شعری سید نادرشاه کیانی چاپ شده‌اند. طوری‌که اشاره شد محتوای مذهبی و عرفانی در اشعارش برجسته است و این محتوا با استناد به آیات قرانی و احادیث بنوی تقویت معنوی یافته است. دین و مذهب از نظر او برای هدایت دنیوی و رستگاری اخروی بشر باید باشد، بنابراین از آموزه‌های دینی در شعر برای هدایت پیروانش در زندگی این جهان و رستگاری جهان ابدی استفاده کرده است. دیدگاه‌های مذهبی و انسانی او در بین مردم جای باز کرد و طرف‌داران و علاقه‌مندانی زیاد پیدا نمود.
آثار
از سید نادرشاه الحسینی کیانی آثار، کتاب و نوشته‌های بسیاری مانده که هنوز در میان اهل مطالعه طرف‌دار دارند و خوانده می‌شوند. او با وجودی‌که در دشواری زیست و کشمکش‌های سیاسی بر زندگی‌اش تاثیر گذاشت، اما دست از نوشتن برنداشت. در عمرش، بیش از ۵۶ کتاب نوشت(۳).
البته قابل یادآوری است‌که برخی کتاب‌های کیانی در حیاتش خطاطی و خوش‌نویسی شدند. اشخاصی مانند ملا علی‌داد پروانی و ملا یزدگرد در نگارش آثار او توجهِ خاصی نشان دادند و به خوش‌نویسی کتاب‌هایش پرداختند(۴).
خلاصه این‌که، مضمون برجسته‌ی کتاب‌های این نویسنده بُعد عرفانی، مذهبی و رهنمودی دارد که به‌صورت پند و اندرز ارایه شده است تا افراد در پرتوی رهنمودهای مذهبی و عرفانی بتوانند زندگی‌ای با معنا، هدف‌مند، خوب و با کیفیت داشته باشند.
در سال‌های اخیر الحاج سید منصور نادری، رهبر اسماعیلیان افغانستان، تصمیم گرفت آثار او را که خطاطی یا خوش‌نویسی یا چاپ شده بودند، بازچاپ نمایند. بر اساس همین تصمیم، شش عنوان کتابی که در شرح و تفسیر احادیث نبودی سروده شده بود، تحت عنوان «اندرزهای پیامبر» در کشور فرانسه چاپ شد(۵).
طوری‌که زندگی کیانی در جامعه، معنادار بوده است، کتاب‌هایش نیز دارای معنا و پیام است‌که خواننده را برای زندگی‌ای هدف‌مند ترغیب می‌کند و بیان می‌دارد که چگونه با اندرزهای مذهبی و عرفانی به زندگی خویش اهمیت و معنا ببخشیم و با هدف زندگی کنیم.
قصد بر این است، آثار سید نادرشاه الحسینی کیانی هرچه بیشتر برای مخاطبان و جامعه‌ی ادبی و فرهنگی افغانستان معرفی شود. این یادداشت، مقدمه‌ای برای معرفی آثار ایشان است.
پی‌نوشت ارجاعی
۱- بحرالمعانی، سید نادرشاه کیانی، مقدمه، ناشر: کانون ناصر خسرو بلخی، ص ۱۱
۲-همان، ص ۱۳
۳-همان، ص ۱۳
۴-همان، ص ۱۴
۵-همان، ص ۲۶
