ویدیو: افتتاح انجمن سید کیان

تازه ها

پربیننده ها

بدعت شاملو در برابر نیما (شاملو از ایران تا افغانستان)

تهیه و ترتیب: حیات‌الله ره‌یاب «من درد مشترکم مرا فریاد کن» احمد...

معرفی «پیام شمال» اثر منظوم مکی سید نادرشاه الحسینی کیانی

نویسنده: یعقوب یسنا پیام شمال از آثار منظوم سید نادرشاه...

روزنه: گفت‌وگوی انجمن سید نادرشاه با چهره‌های ادبی افغانستان

موازی با سلسله نوشتارهای «در شناخت گُل‌سنگ‌ها| آشنایی با...

کشف‌المحجوب سجستانی (چگونگی آفرینش جهان)

نویسنده: محمدایوب ایوب‌زاد کشف‌المحجوب نوشته‌ی ابویعقوب سجستانی، اندیش‌مند برجسته‌ی...

صدای روایتِ ژنت در داستان «سرخ و سفید» اثر سیامک هروی

نویسنده: علی‌خان حلیمی احمدضیا سیامک هروی در سال 1346...

فرهنگ از منظر تایلور

نویسنده: خداداد  محمدی

      ادوارد تایلور یکی از صاحب­نظران برجسته و مطرحِ تکامل­گرایان/تطورگرایی می­باشد. او از سال 1860 تا سال 1917 زندگی کرد. نظریاتِ او درباره‌ی جان­گرایی، پژوهش­های او درباره تاریخ باستان، نوع بشر و پیش‌رفتِ تمدن بسیار قابل توجه می­باشد، اما در این­جا مجال آن را نیست که تمامی نظریاتِ وی را مورد ذکر کنیم. محض گفته­های او را درباره‌ی فرهنگ و مفاهیم مرتبط به آن بیان می­کنیم. در ابتدا مختصری از زندگی­نامه، آثار و سپس به­بیانِ فرهنگ از منظر آقای تایلور می­پردازیم. 

زندگی­نامه و ذکرِ بعضی از آثار 

      ادوارد تایلور تطورگرای برجسته­ای اجتماعی از دهه­ی 1860 تا نخستین دهه­ی قرن پیش در انگلستان بود (گوردون و دیگران، 1393: 121). او در خانواده­ای ثروت­مند در لندن انگلستان، متولد شد. با این‌که هرگز در دانشگاه تحصیل نکرد و در واقع در شانزده سالگی ترک تحصیل کرد، سرانجام در دانشگاه اکسفورد به­مقام استادی رسید (بارت، 1387: 73). تایلور در سال 1883، نخستین انسان شناسی بود که در آکسفورد، به سمتی منصوب شد و در سال 1896 کرسی استادی را به­دست آورد (گوردن و دیگران، 1393: 121). او با پشیبانی مالی خانواده­اش، زندگی مرفهی را گذراند. با این­که هرگز پژوهش میدانی عمیق و اصیلی را انجام نداد، اما بسیار سفر کرد. وی به­کشورهای مختلف چون مکزیک، آمریکا، کوبا و… سفر نمود. و سفرش به مکزیک باعث شد که به­انسان­شناسی علاقه­مند شود. در سال 1871 بود که کتاب بسیار اثرگذارش به نام «فرهنگ بدوی» را منتشر کرد (بارت، 1387: 73).

     از آن‌جایی‌که تایلور عضو فرقه­ی کویکر بود و نه پیرو کلیسای انگلستان، ورودش در جمع دانش‌جویان کارشناسی آکسفورد یا کمبریج پذیرفته نشد. در عوض، برادرانش ترتیب ورود او را به کسب­وکار خویش، یعنی کارخانه­ی ذوب برنج، دادند. با این­حال، تایلور در سال 1855، در حالی‌که دوره‌ی نقاهت بیماری مشکوک به سل را پشت سر می­گذاشت، ره‌سپار ایالات متحده شد؛ سپس به کوبا رفت. از خوش­اقبالی، به تاجری از اعضای سابق فرقه­ی کویکر، به نام هنری کریستی، برخورد که در اتوبوسی در هاوانا هم‌سفرش بود. کریستی یکی از هواخواهان علم جدید باستان­شناسی بود و از این­رو به تاریخ باستان و مردم‌شناسی نیز علاقه داشت؛ و به سرعت تایلور را مجذوب این علاقه­مندی­ها کرد و هردو با هم از وراکروز به دره­ی مکزیکو سفر کردند. 

    سفرنامه­ی تایلور، آناهواک، که در سال 1861 منتشر شد، اثری انسان­شناختی به معنای اخص کلمه نبود، بلکه دیدگاه­های اجمالی پٌرشماری از دانشِ در حال گسترش تایلور را فراهم می­آورد. کریستی و تایلور از مکان‌هایی دیدن کردند که ابزارهای آتش‌فشانی در آن‌جاها کشف شده بود. به تیوتیهواکان رفتند. رسوم معاصر مکزیک، از جمله جشن­های پاک را نیز مشاهده کردند. از مزارع شکر و کارخانه­جات نساجی دیدن کردند. تایلور به برخی شباهت­های متقابل فرهنگی جالب توجه اشاره می کرد. برای نمونه، مکانی از سوزاندن تمثال­های یهودا در مراسم جشن پاک را نشان داد و آن را با رسم سوزاندن تمثال­های گی فاوکس در روز پنجم نوامبر در انگلستان مقایسه کرد. 

     تا زمان انتشار آناهواک، تایلور خودرا وقف انسان­شناسی کرده بود. با آنکه علاقه­مندی اصلی­اش زبان­شناسی، اسطوره­شناسی و فولکلور بود، به­گونه­ای فزاینده، تحت تحریک موجی از دگرگونی­های نظری و اکتشافات زمین‌شناسی، دیرینه­شناختی و باستان­شناسی قرار داشت که جامعه­ی علمی بریتانیا را نسبت به­واقعیت فناوری و تطور اجتماعی در مقیاس زمانی طولانی­مدت متقاعد کرد (گوردون، 1393: 121- 123). 

در باب فرهنگ

1- تعریف فرهنگ

     درباره‌ی تعریف فرهنگ با دو رویکرد روبه­رو هستیم. گروهی از اندیش‌مندان اصولاً به­تعریفِ فرهنگ اعتقادی ندارند و بر این باورند که فرهنگ مجموعه­ای از ابعاد زندگی انسانی در قالب­های فردی و جمعی است که به دلیل وسعت و فراوانی­شان غیر قابل تعریف­اند و اصولاً به­جای تلاش برای تعریف فرهنگ در قالب یک مفهوم عام باید فرهنگ را در اشکال بروز و تظاهر آن در قالب­ها و زمان­ها و مکان­های متفاوت جست. 

     گروهی دیگر هرچند باگستردگی پدیده‌ی فرهنگ موافق هستند، اما معتقدند که اگر بخواهیم به زبان علمی سخن بگوییم و با ابزارها، روش­ها و سازوکارهای علمی پیش برویم، چاره­ای جزء ارایه­ی تعریف فرهنگ ولو نسبی از فرهنگ نداریم (فکوهی، 1400: 99 و 100).

    اما وقتی از فرهنگ و تعریف فرهنگ نام می­بریم به یاد تعریفِ مشهوری از تایلور می‌فتیم. تایلور در کتاب جوامع ابتدایی (1871م.) فرهنگ را چنین تعریف می­کند: «فرهنگ مجموعه‌ی پیچیده­ای است: از معارف، معتقدات، هنرها، صنایع، تکنیک­ها، اخلاق، قوانین، سنن و بالاخره تمامِ عادات و رفتار و ضوابطی است که انسان به­عنوانِ عضو یک جامعه آن­را از جامعه خود فرا می­گیرد و در قبال آن جامعه تعهداتی به­عهده دارد.» (روح الاامینی، 1391: 41).

     درباره‌ی تعریف تایلور از فرهنگ باید گفت که وی نخستین فردی است که تعریف انسان­شناسانه­ای از «فرهنگ» پدید آورد (گوردون و دیگران، 1393: 121). یعنی اگر بخواهیم فرهنگ را از منظر انسان­شناسی و رشته­های مرتبط با آن بررسی کنیم با چیزهای بر خواهیم خورد که تایلور آن را در درونِ تعریفش از فرهنگ به صورتِ کلی ارائه کرده است چون تایلور کٌلیت فرهنگ را در تعریف فرهنگ برجسته کرده است.

     تقریباً چهل سال پیش، جورج استاکینگ هم خاطرنشان کرد که برای انسان­شناسانِ امروزی دست­کم­گرفتنِ فاصله­ی میان تصورات ما از فرهنگ و تصورات تایلور از آن بسیار آسان است. او بیش‌تر درباره­ی فرهنگ تمامی بشریت در پیش‌رفت تطوری سخن می­گفت تا فرهنگ مردمان خاصی در زمان ما (گوردون و دیگران، 1393: 127).  

    تعریف تایلور از فرهنگ، عموماً تعریفی کلاسیک و پایه­ای برای تعاریفِ دیگر تلقی شده است (فکوهی، 1400: 100). یعنی تعریفِ تایلور از فرهنگ چنان عام و چندبٌعدی است که ده­ها و صدها تعریفِ دیگر از درون آن ممکن می­گردد. دانشمندانِ دیگر چون گی­روشه، ادوارد ساپیر و … هم­چنان که تعریف ارایه کرده، تعریفش با تعریفِ تایلور از فرهنگ مشابهت نزدیک دارد. 

2- مجموعه‌ی پیچیده و انعطاف­پذیر

    طوری­که در تعریف فرهنگ گفته شد که فرهنگ به معنای گسترده، مجموعه­ی کاملی شامل دانش، باور، هنر، اخلاق، قانون، رسم و هرگونه قابلیت و خوهای دیگری است که انسان، در قالب عضوی از جامعه آن ر کسب می­کند(گوردون و دیگران، 1393: 127). منظور از مجموعه، مجموعه­ای «ساده»، «جبری» و «نسبی» نیستند. بدان معنا هم نیست که فرهنگ پدیده­ای «یک‌پارچه» و «سخت» مثل یک توده­ی سنگی «همگٌن» و «یک‌دست» باشد. بلکه متشکل از اجزایی است که با خصوصیات متفاوت (اندازه­های گوناگون، میزان اهمیت متفاوت، کارکردهای مختلف، شکل­ها و محتویات مختلف) به­صورت­های گوناگون، یعنی تحت نظم­های مختلف در کنار هم قرار گرفته و یا با یکدیگر، باز هم به­صورت مختلف ترکیب شده­اند (فکوهی، 1400: 101 و 102).

3- تکامل فرهنگ

    تایلور معتقد بود که فرهنگ از ساده به پیچیده تکامل یافته و از سه مرحله گذشته است: وحشی­گری، بربریت و تمدن (بارت، 1387: 73). یعنی این‌که تفکر بشر از مرحله­های پارینه­سنگی، میان­سنگی و نوسنگی عصر حجر گذشته تا از وضعیتِ وحشی­گری به­متمدن برسد و سپس اعصار مس، برنز و آهن را پشتِ سر گذاشته، به پندار رایج عموم تبدیل شده (گوردون و دیگران، 1393: 121). این بخشی از نظریاتِ تایلور در گفته­های مورگان به­تر برجسته شده است. هنری مورگان نیز مانند تایلور گذر از مرحله­ای پایین­تر به­بالاتر را به­معنای پیش‌رفت می‌دانست. نه فقط از نظر کفایت تکنولوژیک، بلکه هم­چنین از نظر اخلاقیات (بارت، 1387: 75). اما هنری مورگان در کتاب خویش موسوم به­جوامع باستانی یا بررسی زمینه­های پیش‌رفت­های بشری از توحش و بربریت تا تمدن، که در سال 1877 به­طبع رسید، به تعیین هرچه دقیق‌ترِ این اصطلاحات، در رابطه به نوسعه بشری، پرداخت و این ادوار را هفت دوره قومی(نژادی) نام نهاد. شش مرحله اول آن از این قرار است:

  • توحش اولیه، از ظهور انسان تا کشف آتش؛
  • توحش میانه، از کشف آتش تا کشف تیر و کمان؛
  • توحش متأخر، از کشف تیر و کمان تا کشف سفالینه؛
  • بربریت اولیه، از کشف سفالینه تا اهلی کردنِ حیوانات؛
  • بربریت میانه، از اهلی کردنِ حیوانات تا ذوب کلوخه­های سنگ­آهن؛
  • بربریت متأخر، از کشف آهن تا اختراع الفبا.

     بالاخره در دوره هفتم تمدن جای دارد که با اختراع خط و کتابت آغاز می­شود (دانیل، 1363: 25)

4- عقلانی بودن

    تایلور بر پایه منطقی و عقلانی فرهنگ- تمامِ فرهنگ­ها- تأکید می­کرد. او بر ذهن بشر تأکید می­کرد. در شمای کٌلی او، نهادهای اجتماعی تابع عقل و منطق­اند و رسومی که چیزی جزء سنت یا عادت نیستند، سرانجام به سببِ نداشتن کاربرد، محکوم به فنا هستند. آن‌هایی‌که از بین نمی­روند، طبق تعریف پاینده نام می­گیرند. به رغم این پیش­فرضِ او که تمام اقوام، صرف­نظر از مرحله­ی تکاملی­شان، عقلانی و منطقی­اند و تمام فرهنگ­ها پیرو هدف و فایده­مندی­اند (بارت، 1387: 74). در واقع تایلور بر منطقی و عقلانی بودن فرهنگ باورمند است. او می­گوید که اگر فرهنگ و نهادهای اجتماعی، پایه­ی عقلانی و منطقی نداشته باشد، دارای هدف و فایده­مندی نباشد و کاربرد نداشته باشد محکوم به فنا است. 

کتاب­نامه

– دانیل، گلین. (1363). تمدن­های اولیه: باستان­شناسی و خاستگاهِ آن. ترجمه هایده مٌعیری، چاپ اول، انتشارت موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی: تهران.

– گوردون، رابرت؛ لاینز، اندرو؛ لاینز، هریت. (1393). انسان­شناسان بزرگ. ترجمه: گروه مترجمان زیر نظر ناصر فکوهی، نشر گل آذیت: تهران.

– بارت، استنلی آر. (1387). نظریه و روش در انسان­شناسی برای دانشجویان. ترجمه شاهده سعیدی، چاپ اول، انتشارت دفتر پژوهش­های فرهنگی: تهران. 

– روح­الاامینی، محمود. (1391). گرد شهر با چراغ در مبانی انسان­شناسی. چاپ شانزدهم، انتشارت عطار: تهران.

– فکوهی، ناصر. (1400). مبانی انسان­شناسی. چاپ نهم، نشر نی: تهران.

مدیریت سایت
مدیریت سایتhttps://sayedkayan.org/fa
انجمن فرهنگی سید نادرشاه الحسینی کیانی به عنوان یک نهاد غیر انتفاعی ثبت و راجستر کشور کانادا است. این نهاد در راستای حمایت از فعالیت‌های فرهنگی در میان جوامع مهاجر افغان در کشورهای غربی به شمول کانادا، امریکا، انگلستان، استرالیا و اروپا فعالیت دارد.
spot_imgspot_img