اخیراً آگاهی یافتم که قرار است انجمن فرهنگی و اجتماعی‌ای به نام مرحوم سید نادرشاه الحسینی کیانی در شهر تورنتوِ کشور کانادا گشایش یابد، از این رو ضمن ستایش و سپاس‌گزاری از مبتکران این تصمیم و اقدام بخیر، افتتاح این نهاد ارزش‌مند فرهنگی و پژوهشی را به همگان به ویژه مهمانان و اشتراک‌کنندگان این محفل معنوی، تبریک و تهنیت عرض می‌دارم.
حضار گرامی!
یکی از وظایف و مسوولیت‌های خطیر نویسندگان و فرهنگیان در جامعه، کار و پژوهش روی آثار، کارنامهها و ایجادیات اهل علم و دانش‌مندان است تا از یک‌طرف دست‌آوردهای آنان احیأ و محافظت گردد و از جانبی هم، شخصیت خود عالم و محقق به معرفی گرفته شده و به شهرت و بلندآوازگی رسانده شود. این هدف و ایده برآورده نخواهد شد، مگر با اساس‌گذاری و افتتاح چنین کانون‌ها و مراکز فرهنگی، ثقافتی و انجام کار و فعالیت‌های پیوسته و گروهی در آن. تأسیس و گشایش چنین نهادها و هسته‌های تحقیقی و پژوهشی در واقع بنأ و اساس محکمی است برای حفظ و تداوم داشته‌ها و اندوخته‌های جمعی و انتقال آن به نسل‌های آینده، تا خاطره‌ها، کارنامهها و دست‌آوردهای بزرگان و فرهیختگان جامعه از میان نرفته و به دست فراموشی سپرده نشود.
سروران عزیز!
مرحوم سید نادرشاه کیانی مرد صاحب اندیشه و قلم که سراسر عمر پر بارش را در خلق آثار، روشن‌گری، اعمال خیر و مردم‌داری گذرانیده است، نیز در سِلک همان مفاخر و سرورانی‌ست‌که گشایش چنین مراکز و انجمن‌های تحقیقاتی به نام وی، هرچند دیر هنگام، اما بحق، شایسته و سزاوارش بوده است.
بلی، بزرگ‌مردی که نه تنها یک رهبر باهوش و خردمند مذهبی، بلکه یک ادیب نکته‌سنج و شعر خوش‌بیان و یک شخصیت مطرح سیاسی و اجتماعی نیز بود؛ فرهمندی که با عمق‌اندیشی و تسلط بر متون مختلفه‌ی دینی، ادبی و فرهنگی، اشعار پر مایه، دل‌پذیر و قابل توجهی را سرود و تا بیشتر از پنجاه اثر ارزش‌مند، از خود به یادگار گذاشت و شخصیتی که در توالی نیم قرن رهبری داهیانه‌اش با وصف تحمل بسا سختی‌ها و برخورد با موانع مختلف، سرانجام توانست حقوق اجتماعی، مذهبی و فرهنگی فرقه‌ی ستم‌دیده و در انزوا افتاده‌ی اسماعیلیه را در کشور، تحقق بخشیده و آنان را به عنوان سومین فرقه‌ی مذهبی در افغانستان مطرح و به اثبات برساند، هم‌چنان سیمای با درایتی که موجودیت و اقتدار سیاسی فعلی اسماعیلیه در کشور و حضور ملموس و پر رنگ چند دهه‌ی اخیرشان در بدنه‌ی نظام، بی هیچ تردیدی، نیز نتیجه‌ی زحمات و مرهون عرق‌ریزی‌‌ها و مجاهدت‌های نفس‌گیر اوست، شایسته می‌نماید تا با پایه‌گذاری هم‌چون هسته‌ها و انجمن‌ها، جوانب گوناگون زندگی او از جمله محیط رشد او، جّو حاکم سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن‌زمان، دوره‌ی آموزش و کسب دانش، رفتار و خصوصیات اجتماعی، افکار و اعتقادات، آفرینش و تولیدات، کارنامهها و دست‌آوردها و در کل، آثار بجامانده‌ی ایشان، مورد تحقیق و واکاوی هرچه بیش‌تری قرار گیرد.
هرچند شکل‌گیری دانشگاه حکیم ناصر خسرو در سال۱۳۷۲خ در ولایت بغلان و سپس تأسیس کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو در سال ۱۳۶۷خ در شهر کابل به رهبری خَلَف پُر تلاش شان جناب آقای سیدمنصور نادری تا حدودی توانسته است بخشی از کُتُب و نُسَخ خطی آن مرحوم را به حله‌ی چاپ بیآراید، اما مطمینم، تنها چاپ و نشر کتاب و رسایل، کافی نبوده و لازم است تا این آثار و آفریده‌ها مورد بررسی، تحقیق و تحلیل بیشتر و دقیق‌تر قرار گرفته و نتایج به دست آمده از آن، طی نشست‌ها و تدویر محافل فرهنگی و سیمنارهای علمی، همگانی بشود و بدین‌گونه از یک‌طرف چهره‌ی واقعی سید نادرشاه کیانی میان اقشار و طیف‌های مختلف فرهنگی جامعه و به شناسایی گرفته شده و از جانب دیگر، حق خدمات و کارکردهای طولانی و فرسایشی شان ادا گردد.
از این‌رو، نوشتن یک سوانح مختصر و چند مقاله‌ای نا رسا که احتواکننده‌ای نقاط کوچکی از کارنامه‌های اوست، هرگز مکفی نبوده و نخواهد بود و همین امر باعث شده است‌که، شهرت این ادیب متواضع و مردمی تا جایی، محدود و کم‌دامنه باقی بماند.
دوستان قدرمند!
در یک چنین اوضاع شخصاً افتخار آن‌را دارم که به توفیق الاهی علی‌الرغم محدودیت‌ها و مضیقه‌های، توانستم تا دست به بررسی ویژگی‌های آثار گران‌ارج سیدنادرشاه کیانی زده و در زمینه‌ی شناسایی بیشتر شخصیت ادبی، فرهنگی و اجتماعی وی به سهم خویش، دَینی را ادا نمایم.
این پژوهش که تیزس دکتورایم را تشکیل می‌دهد، محدود به ارزیابی موقعیت غزلیات میان اشعارشان نبوده، بلکه با یک مقدمه و شرح تاریخ‌چه‌ی اسماعیلیه و ابعاد گوناگون شخصیتی این دانشور و مصاحبات داغ در این مورد، آغاز گردیده و با بررسی زندگی‌نامه، میراث‌های ادبی منثور و منظوم و معرفی انواع شعری وی تا سطح نشان‌دهی سیر تحول غزل و ساخت مندرجات غایوی و خصوصیات اسلوبی و بدیعی اشعار غنایی سید نادرشاه کیانی، ادامه پیدا کرده و با فشرده‌ای به پایان می‌رسد.
بدور از خودشیگفتی و خودنگری، باورمندم این نخستین‌بار خواهد بود که چنین تحقیقی با این وسعت کلان معلوماتی در ارتباط به شخصیت اجتماعی و مذهبی و جای‌گاه ادبی و فرهنگی مرحوم سید نادرشاه کیانی به انجام رسیده و آماده‌ی نشر گردیده است.
در آخر، ضمن ابراز تبریک و خجسته‌باد مجدد به مناسبت افتتاح مرکز فرهنگی و اجتماعی سید نادرشاه الحسینی کیانی، متوقعیم این بنیاد فرهنگی و ثقافتی و شخصیت‌های محترم وابسته به آن، در آتیه‌ی نه چندان دور بتوانند در زمنیه‌ی پاس‌داری، چاپ، نشر و انتقال دست‌مایه‌ها و میراث‌های علمی، ادبی و معرفتی مرحوم آغا صاحب و سایر دانش‌مندان، توفیقات شایان توجه و رضایت‌بخشی را به دست آورند، ان‌شاءالله تعالی!
دکتور میرزامحمد روستایی
عضو پیشین اکادمی علوم افغانستان و نویسنده‌ی اثر «سید نادرشاه کیانی چهره‌ای از نخبگان معاصر»
